(Bài quan điểm của bạn đọc không nhất quyết trùng với ý kiến VnExpress.net.)
Bài viết dựa vào kinh nghiệm sống và làm việc gần 21 năm tại Đan Mạch của tôi. Tôi làm việc cho cả Chính phủ Đan Mạch, các tập đoàn đa quốc gia và có chút ít hiểu biết về luật pháp cũng như văn hóa châu Âu nói chung, Bắc Âu nói riêng và cố nhiên cả Đan Mạch - quê hương thứ hai của tôi. Tôi có điều kiện theo dõi tin tưởng.# của cả bên này lẫn Việt Nam, Trung Quốc nên trong quờ quạng các cuộc tranh cãi tôi luôn nhấn mạnh: "Nhập gia tùy tục, không tùy tiện".
Tôi luôn nhất quán rằng bạn sống ở đâu thì hãy theo luật lệ nơi đó. Nhưng bạn cũng nên hiểu tại sao người ta làm như vậy, vì chỉ có thông thạo lý do, bạn mới có quyền góp ý, phê phán.
Từ ngày nCoV đến, mọi thứ trong cuộc sống của gia đình tôi và từng lớp xung quanh đều bị đảo lộn. Thậm chí, dịch bệnh còn làm cho vợ chồng tôi có lúc suýt phải xa nhau, bởi nó dễ làm người ta dị đồng ý kiến và cãi vã liên miên. Nhờ có internet mà tin tưởng.# gần xa đều trong tầm máy, nhưng cũng nên mà nó gây ra bao nhiêu chuyện dở khóc, dở cười.
Tôi là một người Việt Nam, lấy chồng Trung Quốc và sống tại Đan Mạch. Công ty tôi có hơn 100 nhân viên, đến từ khoảng 21-24 quốc gia khác nhau trên thế giới. Chỉ riêng việc ở nhà nói tiếng gì với bọn trẻ, ở công ty nói tiếng nói nào với đồng nghiệp cũng đã đủ khiến tôi đau đầu. Chính vì đa văn hóa và tiếng nói như vậy nên tôi rất yêu hòa bình và khôn cùng sợ chiến tranh. Vì trong bất kỳ cuộc chiến nào, người thiệt thòi vẫn luôn là dân thường và tôi chính là một dân đen trong số đó.
Tôi có cảm giác rất nhiều người đã và đang lợi dụng dịch bệnh để làm bùng phát nạn phân biệt đối xử chứ không hẳn họ quan hoài đến cách phòng chống dịch. Nếu bạn hỏi, tôi sẽ trả lời bây chừ điều tôi quan tâm là làm sao cả thế giới cùng vượt qua dịch bệnh và quỹ đạo cuộc sống của tôi trở lại bình thường. Với những người làm nghề của tôi luôn có câu nói bất hủ: "tin cậy là điều tốt, nhưng bằng chứng mới quyết định".
Giờ đây, khi phải ngồi ở nhà, xem tivi, theo dõi tin cẩn hàng ngày tôi muốn chia sẻ với các bạn một số điều về văn hóa và cách hành xử nơi tôi đang ở (như người ta vẫn gọi là "bên Tây"). tại sao chính phủ các nước Âu - Mỹ lại có cách nhìn và hành động khác với các nước châu Á về Covid-19 và cũng để trấn an sự lo âu, thăm hỏi của bạn bè xa gần rằng "tôi rất ổn".
1. Cách ly tập kết hay tại gia tùy thuộc vào: địa lý – thời tiết – môi trường sống – văn hóa:
Ở châu Á, do điều kiện môi trường sống và mật độ dân cư đông đúc, cộng thêm khí hậu nóng ẩm (như Đông Nam Á – Việt Nam), đa phần nhà cửa xây khá là thông thoáng và chúng ta chẳng lạ gì văn hóa làng xóm, thích tụ tập và gần gũi nhau. Tại Trung Quốc, ở các đô thị lớn như Bắc Kinh, Thượng Hải, đa phần người dân sống trong các chung cư cao tầng, khép kín nhưng diện tích nhỏ hẹp. Họ vẫn giữ văn hóa buôn chuyện hàng xóm, ăn uống hàng quán xôm tụ, tạo nên điều kiện lý tưởng cho việc lây lan dịch bệnh truyền qua đường hô hấp và không khí.
Một chi tiết quan yếu nữa là Covid-19 lây lan nhanh và đặc biệt hiểm với người lớn tuổi hoặc có sức đề kháng kém. Ở ta lại có truyền thống nhiều đời sống chung. Về điểm này, Ý khá giống Việt Nam. thành thử, cách ly tụ tập ở các nước châu Á giúp giảm thiểu được sự lây lan bước đầu và bảo vệ được những người già, yếu - những nạn nhân đốn của Covid-19.
Trong khi đó ở châu Âu, Mỹ, mật độ dân số có phần lác đác hơn (không nói đến các thành thị lớn sầm uất) và có điều kiện sống trong không gian khoáng đãng như nhà vườn. Nhưng từ Bắc Âu đến Tây Âu hay Nam Âu, kiến trúc, văn hóa cũng rất khác nhau do nguyên tố địa lý, thiên nhiên. Vùng Địa Trung Hải như Ý, Tây Ban Nha có lối kiến trúc mở, văn hóa làng xóm giao lưu khá giống với Việt Nam. Trong khi Bắc Âu lại sống khép kín vì lạnh. Thậm chí, có những người hàng xóm, cả năm tôi mới thấy mặt một lần dù ở trong cùng một tầng lầu chỉ có ba hộ gia đình. Người già đại phần đông đều sống tập kết trong trại dưỡng lão hoặc ở nhà riêng, không sống chung với con cái.
Ở châu Âu, Mỹ khi xây nhà, họ rất chú trọng phòng bếp và nhà vệ sinh vì nhân tố an toàn vệ sinh. con trẻ đi học được dạy cách giữ gìn vệ sinh cá nhân từ mẫu giáo, như văn hóa rửa tay, ho, hắt hơi. Người Đan Mạch chuyện trò cũng sẽ nhẹ nhàng và giữ ý hơn so với người châu Á hay thậm chí người Ý.
Bảo vệ sự tây riêng cá nhân chủ nghĩa rất được quý trọng. Nếu muốn mời hàng xóm qua nhà chơi, tôi thậm chí phải lên lịch trước mấy tháng. nên chi, dù tôi có bị cách ly tại gia thì điều kiện vệ sinh ở nhà cũng vẫn bảo đảm nếu bệnh tình chỉ ở mức nhẹ. Theo thống kê trên thế giới, khoảng 80% người nhiễm bệnh đều thuộc loại nhẹ và không cần đến bệnh viện.
Với những điều kiện sinh hoạt, văn hóa như bên Tây, việc cách ly tại gia giảm thiểu gánh nặng y tế cho Nhà nước và dành giường bệnh cho những người thật cần thiết. Với các đặc điểm nói trên, cộng với việc Ý có số dân già gần nhất châu Âu, tôi không ngạc nhiên tại sao Ý trở nên ổ dịch trước hết ở đây và phải học theo cách phong tỏa của Trung Quốc ngay từ những ngày đầu.
2. Quản lý kinh tế, chính trị (cả vi mô lẫn vĩ mô) đều tùy thuộc vào chừng độ quản lý dữ liệu rủi ro:
Có rất nhiều người ở những nơi khác trên thế giới đều thắc mắc, hoang mang tại sao Chính phủ nơi họ ngồi dưng làm thế này, thế kia đối phó với dịch bệnh như châu Á. Tôi có thể trấn an bạn bè rằng, các nước sẽ có chính sách ăn nhập với hoàn cảnh ngộ hợp. Ở bất kỳ đâu, dù làm kinh tế hay quản trị, họ đều biết đến mực tàu: "Quản lý rủi ro nảy". Đây là bài học vỡ lòng cơ bản nếu bạn học hoặc làm gì đó can hệ đến quản trị. Và đã nói đến quản trị thì những người có trách nhiệm lãnh đạo sẽ được tập huấn và có trách nhiệm quản lý việc này.
thành thử, tôi hoàn toàn tin cậy Đan Mạch đã có những kế hoạch rõ ràng, cần phải làm gì lúc nào, khi số người bệnh tăng bao lăm, cấp độ nguy hiểm thế nào? Họ có dữ liệu về số giường bệnh dành cho trường hợp khẩn cấp, mật độ dân số, hành trình chuyển di... Vì vậy khi số con bệnh tăng đột biến trong vòng một tuần từ 90 đến gần 600 người, họ tức tốc phong tỏa toàn quốc và biên cương. phần lớn đều chấp hành nghiêm trang các quy định của Chính phủ và phân bua sự ủng hộ, cũng có không ít những Ý kiến chỉ trích, nhưng tất tật đều đồng lòng rằng, hiện thời không phải là lúc đổ lỗi hay phán xét, những việc đó chờ thời bình, sống khỏe rồi hãy bàn.
thành ra, ở đâu, làm gì, là ai, vào thời khắc này hãy thực hiện: quốc gia bảo ở đâu thì hãy ở yên đấy và làm theo chính quyền sở tại. mỗi công dân chấp hành tốt phận sự của mình chính là cống hiến. Nhưng điều đó không cản trở tôi có quyền dị đồng ý kiến, tự do ngôn luận và đề nghị được giải đáp thắc mắc khi tôi không hiểu hay không đồng ý với cách giải quyết của họ. Đây là lợi quyền và nghĩa vụ mà tôi đã trả bằng tiền đóng thuế.
Tôi cũng xin cam đoan rằng, phương Tây cũng tìm hiểu và quan hoài cao độ đến Covid-19. Họ không phải không sợ hay chủ quan hơn ta, mà chỉ là cách hành xử và giải quyết dựa trên cảnh ngộ và điều kiện ăn nhập với họ. Không có hai quốc gia nào áp dụng hoàn toàn một công thức phòng chống bệnh. Khi chúng ta dùng văn hóa của nước này để so sánh hay áp đặt lên nước khác thì có vẻ hơi khập khiễng và không công bằng.
3. Cách ly kiểu "đóng băng toàn thế giới", rồi sao?
trộm nghĩ, đến giờ phút này, ai cũng nên hiểu đây là cuộc chiến không chỉ riêng cá nhân, nhà nước nào, mà nó là nhiệm vụ toàn cầu. bởi vậy sự tổn thất, ảnh hưởng cũng là toàn cầu. Người giàu mất bạc tỷ, người nghèo có khi mất trắng. Nhưng quan trọng, còn người là còn của. do vậy, Chính phủ các nước hối đang hả ra các chính sách, nghị định phụ giúp kinh tế cho các doanh nghiệp khi có lệnh phong tỏa. Họ hiểu rõ hơn ai hết: dân có giàu, nước mới mạnh. Dân vỡ nợ hết rồi, tiền đâu mà đóng thuế?
Ở các nước đang phát triển như Trung Quốc, Việt Nam, việc Chính phủ tài trợ cách ly là điều không quá khó hiểu khi người dân còn khó khăn. Tại Âu - Mỹ, kinh tế khá hơn, người dân tự túc uổng cũng không phải điều khó hiểu. Riêng tại Mỹ, tự do đồng nghĩa với tự lo, bạn có tài, bạn có thời cơ làm giàu, nhưng bạn cũng phải tự đắc.
Tại châu Âu, nhất là Bắc Âu, thuế thu nhập cao chất ngất. Nhưng thuế đó dùng vào các khoản trợ cấp tầng lớp như miễn viện phí, học phí, nên chung cục dân không giàu mà cũng chẳng nghèo. Khi quốc gia chìa tay trợ giúp bạn trong thời loạn, thì bạn cũng sẽ phải hoàn trả lại trong thời bình và ngược lại.
4. Không có gì là vĩnh viễn và bất biến:
Mọi chân lý đều chỉ là tương đối vì đến địa cầu còn liên tiếp xoay tròn. Trong tĩnh có động, trong động có tĩnh. Chỉ cần chúng ta tĩnh tâm thì mọi việc đều sẽ có cách giải quyết. Nếu tôi mở nhà hàng, buôn bán, tôi sẽ đổi qua hình thức ship đồ tại gia. Nếu tôi làm du lịch, khách sạn thì thay vì kinh doanh rộng đại trà, tôi hội tụ vào nhỏ lẻ, cách ly... Tóm lại, thời thế tạo anh hùng, mà anh hùng ở đâu, thời nào cũng có.
san sẻ bài viết của bạn cho trang quan điểm .
Thuy Phuong Mølgaard
